ماهنامه صبا
«جانشین» با انتخاب سوژه‌ای کمتر دیده‌شده و بازسازی قابل‌توجه فضای عملیات، به بخشی مغفول از جنگ نزدیک می‌شود؛ هرچند در پرداخت وجوه انسانی قهرمانش به اندازه ظرفیت این سوژه پیش نمی‌رود.
به گزارش ماهنامه صبا؛ «جانشین» دومین فیلم مهدی شامحمدی، سراغ سوژه‌ای می‌رود که ظرفیت یک درام جنگی متفاوت را دارد: زندگی شهید حسین املاکی، جانشین فرمانده لشکر گیلان، و عملیات نصر ۴ در کردستان. انتخاب این مقطع کمتر دیده‌شده از جنگ، از امتیازهای فیلم است؛ اما در اجرا، این ظرفیت به‌طور کامل بالفعل نمی‌شود.
فیلم در بازسازی فضای عملیات و طراحی موقعیت‌های رزمی، لحظات موفقی دارد. افتتاحیه و تصویر تلخ کشتار ماووت نیز از معدود بخش‌هایی است که جنگ را فراتر از یک موقعیت نظامی، به‌عنوان تجربه‌ای انسانی نشان می‌دهد. با این حال، ریتم اثر در بخش‌های شخصی و خانوادگی افت محسوسی پیدا می‌کند و پیوند میان زندگی خصوصی املاکی و نقش او در جبهه شکل نمی‌گیرد.
مسئله مهم‌تر، نحوه پرداخت شخصیت اصلی است. املاکی بیشتر از آنکه از خلال رفتار، روابط و انتخاب‌هایش شناخته شود، با حضور در خط مقدم و صدور فرمان‌های نظامی معرفی می‌شود. تکرار دستورهایی مانند فراخواندن امدادگر یا فرمان آتش، به‌جای آنکه وجه فرماندهی او را برجسته کند، گاه به تصویری مکانیکی از یک قهرمان جنگی منجر می‌شود. در نتیجه، فیلم اطلاعاتی درباره املاکی ارائه می‌دهد، اما کمتر به کشف شخصیت او می‌رسد.
آرمان درویش با شمایلی متفاوت برای ایفای این نقش انتخاب شده، اما محدودیت‌های فیلمنامه اجازه نمی‌دهد این انتخاب به نتیجه‌ای متمایز برسد. بازی او در بسیاری از موقعیت‌ها کنترل‌شده و کم‌فرازونشیب است و مسئله لهجه نیز به باورپذیری شخصیت لطمه می‌زند؛ املاکی، به‌عنوان رزمنده‌ای گیلانی، عملاً نشانه زبانی مشخصی از خاستگاه خود ندارد.
در میان بازیگران، شکیب شجره از نقاط قوت فیلم است. او در نقشی فرعی، با جزئیات بیشتری شخصیت خود را می‌سازد و تغییرات او را به‌شکل تدریجی و باورپذیر پیش می‌برد. حضور امیر آقایی نیز اگرچه از نظر بازی قابل توجه است، به دلیل کوتاهی و پرداخت محدود نقش، تأثیر چندانی بر مسیر روایت نمی‌گذارد.
«جانشین» همچنین در ترسیم موقعیت پیچیده منطقه عملیاتی و نسبت نیروهای ایرانی با فضای اجتماعی کردستان، اطلاعات چندانی به مخاطب نمی‌دهد. موسیقی پرحجم و کش‌آمدن برخی سکانس‌های جنگی نیز گاه از تمرکز فیلم کم می‌کند. در مقابل، انتخاب سوژه، جغرافیای کمتر تکرارشده و برخی صحنه‌های نبرد، نشان می‌دهند که فیلم از مصالح اولیه مناسبی برخوردار بوده است.
مشکل «جانشین» در کمبود حادثه نیست؛ مسئله، چگونگی تبدیل این حوادث به درام است. فیلم می‌توانست از زندگی املاکی به تصویری انسانی‌تر از یک فرمانده جنگ برسد، اما بیشتر بر بازسازی میدان نبرد تکیه کرده است. حاصل، فیلمی است که بخشی کمتر دیده‌شده از دفاع مقدس را به تصویر می‌کشد، اما برای ماندگار کردن شخصیت محوری خود، فاصله قابل توجهی با هدفش دارد.