«حاشیه»؛ شجاعت ورود به منطقه خطر

«حاشیه»، تلاشی جسورانه برای ورود به ژانر جنایی و طرح معضلات اجتماعی بدون لغزش به سیاه‌نمایی است؛ فیلمی که بیش از جزئیات فنی، با روح و رویکرد متفاوتش خود را متمایز می‌کند.

«حاشیه» یا «در حاشیه» فیلمی است که حرف مهمی دارد؛ حرفی که گاهی مهم‌تر از متن اثر به نظر می‌رسد. اهمیت این فیلم باعث شد دو مجموعه اوج و سوره مهر پای کار آن بیایند. اگر بخواهیم واقع‌بین باشیم و پز روشنفکری ندهیم، تجربه نشان داده که سینمای روشنفکری برای پرداخت سوژه‌های ملتهب، معمولاً به سیاه‌نمایی متوسل می‌شود تا اثر موفق شود. همین امر باعث شد در دهه‌های قبل، اهالی سینما کمتر به سراغ ژانر جنایی بروند و معدود آثاری هم که ساخته شد، اغلب گرفتار همان سیاه‌نمایی شد؛ نتیجه‌ای که امروز در سینمای بلند ایران قابل مشاهده است.

اما شجاعت نسل جدید سینما، سرمایه‌گذاران را به ورود به «منطقه خطر» واداشته و نتیجه، جشنواره‌ای رنگارنگ با آثاری مستقل است. به نظر این نویسنده، در جست‌وجوی راهی به سوی استقلال واقعی، این فیلم نوید یک کورسوی امید را نشان می‌دهد.

اگر از ژانر و جزئیات فنی بگذریم، به نکته مهمی می‌رسیم: حاشیه مهم‌تر از متن است. ممکن است از نظر کارگردانی، بازیگری یا برخی جزئیات، فیلم‌های بهتری وجود داشته باشند، اما آنچه «حاشیه» را متمایز می‌کند، کلیت و روح اثر است. فیلم معضلات اجتماعی را نشان می‌دهد، نقد خود را به قانون ارائه می‌کند، اما حرمت‌ها را حفظ می‌کند و با ظرافت «تخطی» می‌کند. شاید سال‌ها بعد، همین تخطی را بتوان به‌عنوان بنیان شجاعت سینماگران ایرانی برای ورود به چنین ژانرها و سوژه‌هایی قلمداد کرد.

از همه مهم‌تر، قهرمان فیلم، قهرمانی واقعی است؛ کسی که شجاعت را با حل مسئله شخصی کنار نمی‌گذارد و منفعل نمی‌شود. کارگردان عمداً از تصویرسازی قهرمان پوشالی پرهیز کرده و نشان می‌دهد قهرمان حاشیه، به دنبال حل مسئله واقعی متن است. حاشیه شاید زرق و برق نداشته باشد، اما برای ماندگاری، نیازمند اسلوب است؛ زرق و برق به تنهایی کافی نیست.

باشگاه خبرنگاران پویا