ترساندن مخاطب شاید در قسمت اول یک مجموعه سادهتر باشد، اما حفظ این توانایی پس از شش قسمت، چالش بزرگی است. «اینسیدیوس: بیرون از دنیای فراتر» بار دیگر درهای جهان ارواح را باز میکند؛ این بار با ایدهای متفاوت، اما همچنان گرفتار این پرسش که آیا وحشت قدیمی هنوز میتواند غافلگیرمان کند؟

به گزارش صبا؛مجموعه «اینسیدیوس» از همان ابتدا بر یک ایده ساده اما مؤثر بنا شد: ترس همیشه در تاریکی خانه یا پشت درهای بسته پنهان نیست؛ گاهی جهان دیگری درست در کنار زندگی روزمره ما قرار دارد؛ جهانی که ورود به آن میتواند مرز میان واقعیت و کابوس را از بین ببرد. فیلم نخست این مجموعه با تکیه بر همین ایده و فضاسازی هوشمندانه، توانست جایگاه قابل توجهی در سینمای وحشت پیدا کند. حالا در ششمین قسمت با عنوان «اینسیدیوس: بیرون از دنیای فراتر»، جیکوب چیس تلاش میکند این جهان آشنا را با ایدهای تازه گسترش دهد؛ اما آیا تغییر قواعد بازی برای زنده نگهداشتن یک مجموعه باسابقه کافی است؟
داستان این قسمت درباره جما، مادری جوان با بازی املیا ایو است که همراه دخترش در خانه دوران کودکی خود زندگی میکند. او بهتدریج متوجه توانایی غیرعادیاش برای ورود به جهان موسوم به «فراتر» میشود؛ قلمرویی میان مرگ و زندگی که ارواح و موجودات شیطانی در آن حضور دارند. اما توانایی جما به ورود محدود نمیشود؛ او میتواند موجودات این جهان را نیز به دنیای واقعی بیاورد. همین ویژگی، موقعیتی تازه برای گسترش تهدیدهای ماورایی ایجاد میکند و داستان را وارد مرحله متفاوتی میسازد.
تغییر در قواعد ترس
مهمترین امتیاز قسمت جدید، تلاش برای ایجاد تغییری در سازوکار همیشگی مجموعه است. این بار شخصیت اصلی صرفاً قربانی نیروهای ناشناخته نیست و توانایی او در عبور از مرز دو جهان، موقعیت داستانی متفاوتی میسازد. این تغییر به فیلم اجازه میدهد از برخی الگوهای تکراری فاصله بگیرد و موقعیتهایی خلق کند که مخاطب نتواند بهسادگی نتیجه آنها را پیشبینی کند.
جیکوب چیس در طراحی بعضی سکانسهای وحشت، عملکرد قابل قبولی دارد. فیلم در لحظاتی بهجای اتکا به نمایش مستقیم موجودات ترسناک، از انتظار، تعلیق و اضطراب موقعیت استفاده میکند. سکانس دندانپزشکی یکی از نمونههای شاخص این رویکرد است؛ موقعیتی روزمره که بهتدریج به تجربهای آزاردهنده و کابوسوار تبدیل میشود. این لحظات نشان میدهند که فیلم هنوز ظرفیت ساختن ترسهای مؤثر را دارد؛ ترسی که لزوماً به حضور ناگهانی یک موجود عجیب وابسته نیست.
وقتی جهان داستان بیش از اندازه شلوغ میشود
با وجود این امتیازها، مشکل اصلی فیلم در گسترش بیش از اندازه جهان اسطورهای مجموعه دیده میشود. «اینسیدیوس» در قسمت نخست با ناشناختهها ترس ایجاد میکرد، اما هرچه این جهان بیشتر توضیح داده و جزئیات بیشتری به آن اضافه شده، بخشی از رمزآلودگی اولیه خود را از دست داده است. قسمت ششم نیز از این مشکل کاملاً دور نمیماند. گاهی قواعد جهان «فراتر» و اتفاقات مرتبط با آن چنان در مرکز توجه قرار میگیرند که ارتباط عاطفی مخاطب با شخصیتها و سرنوشت آنها تحتتأثیر قرار میگیرد.
فیلمنامه نیز در بعضی بخشها نمیتواند میان ایده تازه و روایت منسجم تعادل برقرار کند. فیلم موقعیتهای ترسناک قابل توجهی دارد، اما همه آنها به یک اندازه در خدمت پیشبرد قصه نیستند. در نتیجه، بعضی اتفاقات بیشتر بهانهای برای رسیدن به یک صحنه وحشتآفرین به نظر میرسند تا بخشی ضروری از تحول شخصیتها. این مسئله بهویژه در بخش پایانی اهمیت پیدا میکند؛ جایی که پیچیدگی روایت گاهی از تأثیر احساسی اتفاقات جلو میزند.
بازیها در خدمت فضای کابوسوار
املیا ایو در نقش جما بار اصلی روایت را به دوش میکشد. شخصیت او باید همزمان آسیبپذیری یک مادر نگران و جسارت فردی را که با نیرویی ناشناخته روبهرو شده، منتقل کند. حضور او به فیلم کمک میکند تا در میان انبوه اتفاقات فراطبیعی، یک محور انسانی داشته باشد. براندون پریا نیز در کنار او به پیشبرد فضای داستان کمک میکند. بازگشت لین شی در نقش الیس رینیر هم برای مخاطبان قدیمی مجموعه یادآور هویت آشنای «اینسیدیوس» است؛ حضوری که بیش از آنکه به معنای بازگشت کامل به کیفیت قسمت نخست باشد، پیوندی با گذشته این جهان سینمایی برقرار میکند.
آیا این مجموعه هنوز توان ترساندن دارد؟
واکنش منتقدان به فیلم یکدست نبوده است. برخی طراحی سکانسهای ترسناک و تلاش برای ایجاد موقعیتهای تازه را تحسین کردهاند و گروهی دیگر، فیلمنامه و پیچیدگیهای روایی آن را از نقاط ضعف اثر دانستهاند. در زمان بررسی، امتیاز فیلم در راتن تومیتوز ۵۷ درصد برای منتقدان و ۶۸ درصد برای مخاطبان ثبت شده است؛ آماری که از واکنش نسبتاً بهتر تماشاگران در مقایسه با منتقدان حکایت دارد. این فیلم در عین حال از نظر استقبال منتقدان، یکی از موفقترین قسمتهای مجموعه پس از فیلم نخست محسوب میشود.
«اینسیدیوس: بیرون از دنیای فراتر» نه بازگشتی کامل به قدرت قسمت نخست است و نه تجربهای کاملاً تکراری و بیاثر. فیلم در خلق برخی لحظات اضطرابآور موفق عمل میکند و با تغییر توانایی شخصیت اصلی، ظرفیت تازهای به جهان داستان میدهد؛ اما در مقابل، همچنان با مشکل آشنای دنبالههای طولانی روبهروست: دشواری پیدا کردن ایدهای که هم با هویت مجموعه سازگار باشد و هم مخاطب را غافلگیر کند.
شاید مهمترین مسئله برای آینده «اینسیدیوس» همین باشد؛ اینکه ترسناکترین بخش این جهان، موجودات پنهان در تاریکی نیستند، بلکه تکرار فرمولی است که زمانی مخاطب را غافلگیر میکرد. یک مجموعه وحشت برای زنده ماندن، بیش از آنکه به هیولاهای تازه نیاز داشته باشد، به نگاهی تازه به مفهوم ترس احتیاج دارد.